Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi

0
Bình Ngô đại cáo – Nguyễn Trãi

Thay trời hành hoá, hoàng thượng truyền rằng. 

Từng nghe: 
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân, 
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo; 
Như nước Đại Việt ta từ trước, 
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu, 
Núi sông bờ cỏi đã chia, 
Phong tục Bắc Nam cũng khác; 
Từ Triệu, Đinh, Lý, Trần bao đời xây nền độc lập 
Cùng Hán, Đường, Tống, Nguyên mỗi bên hùng cứ một phương; 
Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau, 
Song hào kiệt thời nào cũng có. 

Cho nên: 
Lưu Cung tham công nên
Triệu Tiết thích lớn phải tiêu vong; 
Cửa Hàm tử bắt sống Toa Đô 
Sông Bạch Đằng giết tươi Ô Mã 
Việc xưa xem xét, chứng cứ còn ghi. 

Vừa rồi: 
Nhân họ Hồ chính sự phiền hà 
Để trong nước lòng dân oán hận 
Quân cuồng Minh thưà cơ gây hoạ 
Bọn gian tà còn bán nước cầu vinh 
Nướng dân đen trên hung tàn 
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ 
Dối trời lừa dân đủ muôn ngàn kế 
Gây thù kết oán trải mấy mươi năm 
Bại nhân nghĩa nát cả đất trời. 
Nặng thuế khoá sạch không đầm núi. 
Người bị ép xuống dòng lưng mò ngọc, ngán thay cá mập thuồng luồng. 
Kẻ bị đem vào núi đãi cát tìm vàng, khốn nỗi rừng sâu nước độc. 
Vét sản vật, bắt dò chim sả, chốn chốn lưới chăng. 
Nhiễu nhân dân, bắt bẫy hươu đen, nơi nơi cạm đặt. 
Tàn hại cả giống côn trùng cây cỏ, 
Nheo nhóc thay kẻ goá bụa khốn cùng. 
Thằng há miệng, đứa nhe răng, máu mỡ bấy no nê chưa chán, 
Nay xây nhà, mai đắp đất, chân tay nào phục dịch cho vừa? 
Nặng nề những nổi phu phen 
Tan tác cả nghề canh cửi. 
Độc ác thay, trúc Nam Sơn không ghi hết tội, 
Dơ bẩn thay, nước Đông Hải không rửa sạch mùi! 
Lẽ nào trời đất dung tha? Ai bảo thần dân chịu được? 

Xem thêm:  Sông thu - Phạm Thúy Vinh

Ta đây: 
Núi Lam sơn dấy nghĩa 
Chốn hoang dã nương mình 
Ngẫm thù lớn há đội trời chung 
Căm giặc nước thề không cùng sống 
Đau lòng nhức óc, chốc đà mười mấy năm trời 
Nếm mật nằm gai, há phải một hai sớm tối. 
Quên ăn vì giận, sách lược thao suy xét đã tinh, 
Ngẫm trước đến nay, lẽ hưng phế đắn đo càng kỹ. 
Những trằn trọc trong cơn mộng mị, 
Chỉ băn khoăn một nỗi đồ hồi 
Vừa khi cờ nghĩa dấy lên, 
Chính lúc quân thù đang mạnh. ư

Lại ngặt vì: 
Tuấn kiệt như sao buổi sớm, 
Nhân tài như lá mùa thu, 
Việc bôn tẩu thiếu kẻ đở đần, 
Nơi duy ác hiếm người bàn bạc, 
Tấm lòng cứu nước, vẫn đăm đăm muốn tiến về Đông, 
Cỗ xe cầu hiền, thường chăm chắm còn dành phía tả. 

Thế mà: 
Trông người, người càng vắng bóng, mịt mù như nhìn chốn bể khơi. 
Tự ta, ta phải dốc lòng, vội vã hơn cứu người chết đuối. 
Phần vì giận quân thù ngang dọc, 
Phần vì lo vận nước khó khăn, 
Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần, 
Lúc Khôi Huyện quân không một đội. 
Trời thử lòng trao cho mệnh lớn 
Ta gắng trí khắc phục
Nhân dân bốn cỏi một nhà, dựng cần trúc ngọn cờ phấp phới 
Tướng sĩ một lòng phụ tử, hoà nước sông chén ngọt ngào. 
Thế trận xuất kỳ, lấy yếu chống mạnh, 
Dùng quân mai phục, lấy ít địch nhiều. 

Trọn hay: 
Đem đại nghĩa để thắng hung tàn, 
Lấy chí nhân để thay cường bạo. 
Trận Bồ Đằng sấm vang chớp giật, 
Miền Trà Lân trúc chẻ tro bay. 
Sĩ khí đã hăng 
Quân thanh càng mạnh. 
Trần Trí, Sơn Thọ nghe hơi mà mất vía, 
Lý An, Phương Chính, nín thở cầu thoát thân. 
Thừa thắng đuổi dài, Tây Kinh quân ta chiếm lại, 
Tuyển binh tiến đánh, Đông Đô đất cũ thu về. 
Ninh Kiều máu chảy thành sông, tanh trôi vạn dặm 
Tuỵ Động thây chất đầy nội, nhơ để ngàn năm. 
Phúc tâm quân giặc: Trần Hiệp đã phải bêu đầu 
Mọt gian kẻ thù: Lý Lượng cũng đành bỏ mạng. 
Vương Thông gỡ thế nguy, mà đám lửa cháy lại càng cháy 
Mã Anh cứu trận đánh mà quân ta hăng lại càng hăng. 
Bó tay để đợi bại vong, giặc đã trí cùng lực kiệt, 
Chẳng đánh mà người chịu khuất, ta đây mưu phạt tâm công. 
Ngờ đâu vẫn đương mưu tính lại còn chuốc tội gây oan. 
Giữ ý kiến một người, gieo vạ cho bao nhiêu kẻ khác, 
Tham công danh một lúc, để cười cho tất cả thế gian. 

Xem thêm:  Nhà thơ La Fontaine và trọn bộ trang thơ ấn tượng nhất phần 5

Bởi thế: 
Thằng nhãi con Tuyên Đức động binh không ngừng 
Đồ nhút nhát Thạnh, Thăng đem dầu chữa cháy 
Đinh mùi tháng chín, Liễu Thăng đem binh từ Khâu Ôn kéo lại 
Năm ấy tháng mười, Mộc Thạnh chia đường từ Vân Nam tiến sang. 
Ta trước đã điều binh thủ hiểm, chặt mũi tiên phong 
Sau lại sai tướng chẹn đường, tuyệt nguồn lương thực 
Ngày mười tháng tám, trận Chi Lăng Liễu Thăng  
Ngày hai mươi, trận Mã Yên Liễu Thăng cụt đầu 
Ngày hăm lăm, bá tước Lương Minh đại bại tử vong 
Ngày hăm tám, thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn. 
Thuận đà ta đưa lưỡi dao tung phá 
Bí nước giặc quay mũi giáo đánh nhau 
Lại thêm quân bốn mặt vây thành 
Hẹn đến giữa tháng mười diệt giặc 
Sĩ tốt kén người hùng hổ 
Bề tôi chọn kẻ vuốt nanh 
Gươm mài đá, đá núi cũng mòn 
Voi uống nước, nước sông phải cạn. 
Đánh một trận, sạch không kình ngạc 
Đánh hai trận tan tác chim muông. 
Cơn gió to trút sạch lá khô, 
Tổ kiến hổng sụt toang đê vỡ. 
Đô đốc Thôi Tụ lê gối dâng tờ tạ tội, 
Thượng thư Hoàng Phúc trói tay để tự xin hàng. 
Lạng Giang, Lạng Sơn, thây chất đầy đường 
Xương Giang, Bình Than, máu trôi đỏ nước 
Ghê gớm thay! Sắc phong vân phải đổi, 
Thảm đạm thay! Ánh nhật nguyệt phải mờ 
Bị ta chặn ở Lê Hoa, quân Vân Nam khiếp vía mà vỡ mật! 
Nghe Thăng thua ở Cần Trạm, quân Mộc Thạnh xéo lên nhau chạy để thoát thân. 
Suối Lãnh Câu, máu chảy thành sông, nước sông nghẹn ngào tiếng khóc 
Thành Đan Xá, thây chất thành núi, cỏ nội đầm đìa máu đen. 
Cứu binh hai đạo tan tành, quay gót chẳng kịp, 
Quân giặc các thành khốn đốn, cởi giáp ra hàng 
Tướng giặc bị cầm tù, như hổ đói vẫy đuôi xin cứu mạng 
Thần Vũ chẳng giết hại, thể lòng trời ta mở đường hiếu sinh 
Mã Kỳ, Phương Chính, cấp cho năm trăm chiếc thuyền, ra đến biển mà vẫn hồn bay phách lạc, 
Vương Thông, Mã Anh, phát cho vài nghìn cỗ ngựa, về đến nước mà vẫn tim đập chân run. 
Họ đã tham sống sợ chết mà hoà hiếu thực lòng 
Ta lấy toàn quân là hơn, để nhân dân nghỉ sức. 
Chẳng những mưu kế kì diệu 
Cũng là chưa thấy xưa nay 
Xã tắc từ đây vững bền 
từ đây đổi mới 
Càn khôn bĩ rồi lại thái 
Nhật nguyệt hối rồi lại minh 
Ngàn năm vết nhục nhã sạch làu 
Muôn thuở nền thái bình vững chắc 
Âu cũng nhờ trời đất tổ tông linh thiêng đã phù trợ; 

Xem thêm:  Bài thơ Khi Người Yêu Tôi Khóc – Nhà thơ Dương Hoàng

Than ôi! 
Một cỗ nhung y
nên công oanh liệt ngàn năm 
Bốn phương biển cả thanh bình, 
ban chiếu duy tân khắp chốn. 

Xa gần bá cáo, 
Ai nấy đều hay.